Μια σημαντική μετατόπιση στην παιδική ανάπτυξη καταγράφουν οι επιστήμονες παγκοσμίως, καθώς τα κορίτσια εμφανίζουν πλέον σημάδια εφηβείας σε αισθητά μικρότερες ηλικίες σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές.
Σύμφωνα με μεγάλη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, η έναρξη της ήβης μπορεί να ξεκινά ακόμη και γύρω στα οκτώ έτη, όταν παλαιότερα ο μέσος όρος τοποθετούνταν περίπου στα 10,5.
Για πολλές οικογένειες, η αλλαγή αυτή προκαλεί έκπληξη. Σημάδια που άλλοτε θεωρούνταν αναμενόμενα στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού ή στο γυμνάσιο, πλέον εμφανίζονται σε πολύ μικρότερες ηλικίες. Οι παιδοενδοκρινολόγοι επισημαίνουν ότι η πρώιμη εφηβεία δεν αποτελεί πια σπάνιο φαινόμενο, αλλά εντάσσεται σε μια νέα βιολογική και κοινωνική πραγματικότητα.
Μια ιστορική μετατόπιση στην ηλικία της ήβης
Τα ιστορικά δεδομένα δείχνουν πόσο δραστική είναι η αλλαγή. Στα μέσα του 19ου αιώνα, η πρώτη έμμηνος ρύση καταγραφόταν συνήθως γύρω στα 16–17 έτη. Στα μέσα του 20ού αιώνα ο μέσος όρος είχε πέσει περίπου στα 12. Για δεκαετίες οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι η ηλικία σταθεροποιήθηκε. Τα νέα στοιχεία, ωστόσο, δείχνουν ότι η μετατόπιση συνεχίζεται, ιδιαίτερα ως προς την πρώιμη ανάπτυξη του στήθους, που αποτελεί συχνά το πρώτο εμφανές σημάδι.
Μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες καταγράφουν ότι πολλά κορίτσια εισέρχονται πλέον σε αυτό το στάδιο μεταξύ οκτώ και δέκα ετών. Παρόμοιες τάσεις παρατηρούνται σε ΗΠΑ, Ευρώπη, Ασία και τμήματα της Αφρικής, με διακυμάνσεις ανά περιοχή.
Πώς ξεκινά η εφηβεία στον οργανισμό
Η εφηβεία ενεργοποιείται όταν ο εγκέφαλος στέλνει ορμονικά σήματα που πυροδοτούν μια αλυσιδωτή αντίδραση στο σώμα. Στα κορίτσια, η διαδικασία οδηγεί στην παραγωγή οιστρογόνων, τα οποία ευθύνονται για τη σωματική ανάπτυξη, την απότομη αύξηση ύψους και αργότερα την έμμηνο ρύση. Το τι ακριβώς «πατά τον διακόπτη» για να ξεκινήσει αυτή η διαδικασία παραμένει ασαφές.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η χρονική στιγμή καθορίζεται από έναν συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός μηχανισμός, αλλά πολλαπλές επιρροές που δρουν ταυτόχρονα.
Η παχυσαρκία ως καθοριστικός παράγοντας
Μεταξύ των πιθανών αιτίων, η παιδική παχυσαρκία ξεχωρίζει ως ο πιο τεκμηριωμένος παράγοντας. Το αυξημένο σωματικό λίπος επηρεάζει ορμόνες που σχετίζονται με την ανάπτυξη και την αναπαραγωγή. Μελέτες σε δεκάδες χιλιάδες παιδιά δείχνουν σαφή συσχέτιση ανάμεσα στο αυξημένο βάρος και την πρώιμη εφηβεία.
Οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι το λίπος δεν ξεκινά από μόνο του την εφηβεία, αλλά επιταχύνει τη διαδικασία όταν αυτή έχει ήδη δρομολογηθεί. Καθώς τα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες διεθνώς, ο παράγοντας αυτός δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Χημικές ουσίες και στρες στο μικροσκόπιο
Υπό διερεύνηση βρίσκονται και άλλες εξηγήσεις. Ορισμένοι επιστήμονες εξετάζουν τον ρόλο χημικών ουσιών που διαταράσσουν το ορμονικό σύστημα, όπως ενώσεις που εντοπίζονται σε πλαστικά και συνθετικά αρώματα. Οι ουσίες αυτές μπορούν να μιμούνται ή να παρεμποδίζουν φυσικές ορμόνες, ωστόσο τα στοιχεία παραμένουν αντικρουόμενα.
Το χρόνιο ψυχολογικό στρες φαίνεται επίσης να συνδέεται με νωρίτερη έναρξη της ήβης. Μελέτες δείχνουν ότι κορίτσια που βιώνουν παρατεταμένη πίεση, όπως φτώχεια, οικογενειακή αστάθεια ή κοινωνικές διακρίσεις, εμφανίζουν συχνότερα πρώιμη εφηβεία. Κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19, γιατροί σε πολλές χώρες ανέφεραν αύξηση παραπομπών για πρώιμη ήβη, στοιχείο που ενισχύει την υπόθεση του στρες ως επιταχυντικού παράγοντα.
Οι επιπτώσεις στην υγεία και την κοινωνική ζωή
Η πρώιμη εφηβεία δεν είναι μόνο ζήτημα χρονισμού, αλλά συνδέεται με μακροπρόθεσμες συνέπειες. Έρευνες τη συσχετίζουν με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, άγχους και προβλημάτων συμπεριφοράς στην εφηβεία. Μακροχρόνιες μελέτες δείχνουν επίσης συσχέτιση με αυξημένες πιθανότητες παχυσαρκίας, καρδιαγγειακών νοσημάτων και ορισμένων μορφών καρκίνου στην ενήλικη ζωή.
Οι κοινωνικές επιπτώσεις είναι εξίσου σημαντικές. Κορίτσια που αναπτύσσονται νωρίτερα συχνά αντιμετωπίζονται σαν να είναι μεγαλύτερα απ’ όσο είναι πραγματικά, με αυξημένες προσδοκίες και λιγότερη συναισθηματική κατανόηση. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αυτό μπορεί να τα εκθέσει σε πίεση και κοινωνική κριτική σε μια ηλικία που δεν είναι έτοιμα να τη διαχειριστούν.
Νέες προσεγγίσεις στη φροντίδα
Η ιατρική κοινότητα επανεξετάζει τον τρόπο αντιμετώπισης της πρώιμης εφηβείας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, χορηγούνται φαρμακευτικές αγωγές που αναστέλλουν προσωρινά την εξέλιξη της ήβης, κυρίως όταν η πρώιμη ανάπτυξη προκαλεί έντονη ψυχολογική επιβάρυνση ή απειλεί το τελικό ύψος. Σε άλλες περιπτώσεις, η έμφαση δίνεται στην εκπαίδευση, την ψυχολογική υποστήριξη και την παρακολούθηση.
Παράλληλα, επαγγελματικές οδηγίες αναθεωρούνται, καθώς οι ειδικοί συζητούν πώς ακριβώς ορίζεται πλέον η «πρώιμη» εφηβεία σε μια εποχή όπου η πρώιμη έναρξη γίνεται όλο και συχνότερη.
Ένα παιδικό τοπίο που αλλάζει
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική αιτία πίσω από τη μετατόπιση. Γενετικοί, περιβαλλοντικοί, διατροφικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν με σύνθετους τρόπους. Το βέβαιο είναι ότι η παιδική ανάπτυξη μεταβάλλεται.
Καθώς η εφηβεία στα κορίτσια ξεκινά πλέον πιο κοντά στα οκτώ παρά στα 10,5 έτη, γίνεται σαφές ότι οικογένειες, σχολεία και συστήματα υγείας καλούνται να προσαρμοστούν, παρέχοντας νωρίτερη ενημέρωση, ισχυρότερη στήριξη και σαφέστερες ιατρικές κατευθύνσεις για μια γενιά που μεγαλώνει διαφορετικά από τις προηγούμενες.
Ακολουθήστε το Pink.gr στο 
Ακολουθήστε το Pink.gr και στο Instagram
