Η Φατίμα Ζάχρα Ελ Μανσούρι είναι η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός στο Μαρόκο, επικεφαλής κυβέρνησης τεσσάρων κομμάτων. Ο διορισμός της ανοίγει νέα συζήτηση για τα δικαιώματα των γυναικών και τη μεταρρύθμιση του οικογενειακού κώδικα.
Η Φατίμα Ζάχρα Ελ Μανσούρι γίνεται η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός στο Μαρόκο, αναλαμβάνοντας επικεφαλής κυβέρνησης συνασπισμού τεσσάρων κομμάτων. Πρόκειται για πρωτοφανή εξέλιξη για το βασίλειο της Βόρειας Αφρικής, όπου η θρησκεία, οι παραδοσιακές αντιλήψεις για τον ρόλο των γυναικών και οι εκτεταμένες αρμοδιότητες του μονάρχη διαμορφώνουν το πολιτικό σκηνικό.
Σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Maghreb Arabe Presse (MAP), ο βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ΄ υποδέχθηκε τα μέλη της νέας κυβέρνησης στο Βασιλικό Παλάτι στο Ραμπάτ και προήδρευσε της τελετής διορισμού. Το νέο υπουργικό συμβούλιο έχει 32 μέλη, εκ των οποίων επτά είναι γυναίκες.
Ποια είναι η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός στο Μαρόκο
Η 50χρονη Ελ Μανσούρι είναι δικηγόρος και έχει σπουδάσει στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μονπελιέ στη Γαλλία. Διαθέτει περισσότερες από δύο δεκαετίες δημόσιας παρουσίας και δεν είναι νέα στην πολιτική σκηνή της χώρας.
Έχει διατελέσει δύο φορές δήμαρχος του Μαρακές, βουλευτής και υπουργός αρμόδια για τον χωροταξικό σχεδιασμό, την πολεοδομία, τη στέγαση και την αστική πολιτική. Παρέμεινε στο συγκεκριμένο υπουργείο για πέντε χρόνια, στην προηγούμενη κυβέρνηση του Αζίζ Αχαννούς.
Το 2024 αναδείχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες ηγετικές φυσιογνωμίες του Κόμματος Αυθεντικότητας και Νεωτερικότητας (PAM), όπως αναφέρει το Associated Press. Το κόμμα ιδρύθηκε το 2008 από τον Φουάντ Αλί Ελ Χίμα, παιδικό φίλο και στενό σύμβουλο του βασιλιά.
Η πολιτική της πορεία συνδέεται και με την οικογενειακή της καταγωγή. Είναι κόρη του Αμπντεραχμάν Ελ Μανσούρι, γνωστού ως «πασάς του Μαρακές», ο οποίος είχε υπηρετήσει ως ανώτατος τοπικός αξιωματούχος, πρεσβευτής του Μαρόκου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και επικεφαλής του δικηγορικού συλλόγου του Μαρακές.
Ο συνασπισμός του PAM και οι εξουσίες του βασιλιά
Το PAM ήρθε πρώτο στις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου, εξασφαλίζοντας τον μεγαλύτερο αριθμό εδρών. Στη συνέχεια συμφώνησε να σχηματίσει κυβέρνηση με το Κόμμα Ιστιγκλάλ, τη Σοσιαλιστική Ένωση Λαϊκών Δυνάμεων και το Κόμμα Προόδου και Σοσιαλισμού.
Τα τέσσερα κόμματα διαθέτουν συνολικά 207 από τις 395 έδρες του κοινοβουλίου. Το Σύνταγμα προβλέπει ότι ο βασιλιάς διορίζει επικεφαλής της κυβέρνησης από το κόμμα που κερδίζει τις περισσότερες έδρες στις βουλευτικές εκλογές.
Η αρχή αυτή θεσπίστηκε μετά τις διαδηλώσεις της Αραβικής Άνοιξης το 2011, όταν διαδηλωτές ζητούσαν πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Πριν από την αλλαγή, ο μονάρχης μπορούσε να επιλέγει πρωθυπουργό χωρίς τον συγκεκριμένο περιορισμό.
Παρά τον ιστορικό διορισμό της Ελ Μανσούρι, ο βασιλιάς διατηρεί εκτεταμένες εξουσίες, ιδιαίτερα στα ζητήματα άμυνας και εξωτερικής πολιτικής. Το Μαρόκο είναι συνταγματική μοναρχία, ωστόσο σημαντικές αποφάσεις παραμένουν στα χέρια του 63χρονου Μοχάμεντ ΣΤ΄, σύμφωνα με το BBC.
Οι αντιδράσεις για την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό
Ο διορισμός της αναζωπύρωσε τη δημόσια συζήτηση για τη θέση των γυναικών στο Μαρόκο. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Μουστάφα Ραμίντ, που είχε συμμετάσχει σε κυβέρνηση υπό ισλαμιστική ηγεσία, επικαλέστηκε σε ανάρτησή του στο Facebook ισλαμική ρήση σύμφωνα με την οποία «ένας λαός που εμπιστεύεται τις υποθέσεις του σε μια γυναίκα δεν θα επιτύχει ποτέ».
Ο Ραμίντ υποστήριξε ότι η χώρα είχε βρει ισορροπία ανάμεσα στην ισότητα και την κρατική ηγεσία, σημειώνοντας ότι το ανώτατο αξίωμα, εκείνο του βασιλιά, εξακολουθεί να προορίζεται για άνδρες.
Την επομένη του διορισμού της, τοπικός τηλεοπτικός σταθμός έκανε ρεπορτάζ στους δρόμους, ρωτώντας άνδρες πολίτες πώς αντιμετωπίζουν την προοπτική μιας γυναίκας στην πρωθυπουργία. Αρκετοί, κυρίως μεσήλικες και μεγαλύτεροι, δίστασαν να απαντήσουν, ενώ κάποιοι δήλωσαν ότι αποδέχονται την απόφαση επειδή προέρχεται από τον βασιλιά.
Πολλοί νεότεροι Μαροκινοί, ιδιαίτερα γυναίκες, υποδέχθηκαν θετικά την εξέλιξη. Η δημόσια κριτική προς τη μοναρχία, πάντως, ενέχει νομικούς κινδύνους, καθώς ο ποινικός κώδικας προβλέπει κυρώσεις για ορισμένες μορφές προσβολής του βασιλιά, της βασιλικής οικογένειας και του θεσμού της μοναρχίας.
Η Moudawana και το στοίχημα για τα δικαιώματα των γυναικών
Κρίσιμο ζήτημα για την πολιτική κληρονομιά της νέας πρωθυπουργού μπορεί να αποδειχθεί η μεταρρύθμιση της Moudawana, του οικογενειακού κώδικα που ρυθμίζει τον γάμο, το διαζύγιο και την επιμέλεια των παιδιών. Πακέτο μεταρρυθμίσεων ανακοινώθηκε το 2024 με στόχο τη διεύρυνση των δικαιωμάτων των γυναικών, χωρίς όμως να έχει ακόμη γίνει νόμος.
Με βάση τους ισχύοντες κανόνες κληρονομιάς, η κόρη λαμβάνει συνήθως το μισό μερίδιο από εκείνο του γιου σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Το Ανώτατο Συμβούλιο Ουλεμάδων έχει αντιταχθεί στην εξίσωση των κληρονομικών δικαιωμάτων, επικαλούμενο την ισλαμική νομολογία.
Το ίδιο σώμα έχει απορρίψει προτάσεις για την κατάργηση του κανόνα «ταασίμπ», που μπορεί να υποχρεώνει ορφανές κοπέλες χωρίς αδελφούς να μοιράζονται την κληρονομιά τους με άνδρες συγγενείς, ακόμη και μακρινούς. Το Εθνικό Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Μαρόκου είχε προειδοποιήσει το 2022 ότι οι άνισοι κανόνες κληρονομιάς συμβάλλουν στη φτώχεια των γυναικών.
Η πολυγαμία παραμένει νόμιμη υπό προϋποθέσεις. Στις προτεινόμενες αλλαγές περιλαμβάνεται η δυνατότητα μιας γυναίκας να προβλέπει στο συμβόλαιο γάμου ότι ο σύζυγός της δεν θα μπορεί να παντρευτεί δεύτερη γυναίκα, με εξαιρέσεις μεταξύ άλλων σε περιπτώσεις υπογονιμότητας ή ασθένειας της πρώτης συζύγου.
Τι λέει η Ελ Μανσούρι για τον ιστορικό διορισμό
Η ίδια η Ελ Μανσούρι χαρακτήρισε τον διορισμό της ιστορική στιγμή για τις γυναίκες της χώρας. «Το ότι είμαι η πρώτη γυναίκα επικεφαλής της κυβέρνησης δεν αποτελεί πηγή υπερηφάνειας μόνο για εμένα, αλλά για όλες τις γυναίκες του βασιλείου», δήλωσε.
Μέχρι σήμερα δεν έχει αποσαφηνίσει εάν σκοπεύει να προωθήσει τις μεταρρυθμίσεις του οικογενειακού κώδικα. Κατά την πολιτική της διαδρομή, δεν έχει επίσης διατυπώσει ιδιαίτερα προβεβλημένες δημόσιες θέσεις για τα δικαιώματα των γυναικών.
Η νεαρή Μαροκινή Σάρα Ζουιτέν δήλωσε στο BBC ότι το κρίσιμο δεν είναι το φύλο της νέας πρωθυπουργού, αλλά οι πολιτικές που θα εφαρμόσει. «Το να βρίσκεται μια γυναίκα στην εξουσία δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπερασπίζεται τα δικαιώματα των γυναικών», είπε, προσθέτοντας ότι περιμένει να δει αν ο εκσυγχρονισμός που επικαλείται το κόμμα της θα μεταφραστεί σε πραγματικές αλλαγές.
Ακολουθήστε το Pink.gr στο 
Ακολουθήστε το Pink.gr και στο Instagram
